Dr. Öğretim Üyesi ‘necmi cemal’
Bir kişinin geçinebilmesi, bir ülkenin adil olduğu anlamına gelmez. Bazı cümleler vardır. Bir anda söylenir. Bir anlık rahatlıkla çıkar ağızdan. Ama başka hayatlarda uzun süre yankılanır. “Ben geçinebiliyorum.” “Biz çok şükür iyiyiz.” “Demek ki isteyen geçinir.”
Bazen bir cümle, sadece bir deneyimi anlatmaz; başkalarının yaşadıklarını da yok sayar. Bir insanın geçinebilmesi, başka bir insanın geçinemediğini ortadan kaldırmaz. Bir evde bereket olması, başka evlerde eksikliğin olmadığı anlamına gelmez. Ama bizde yaygın bir alışkanlık var: Kendi hâlimizi ölçü alıp genel hüküm vermek.
Markalar doluysa, kasalar kalabalıksa, kuyumcuda kuyruk varsa “Demek ki herkes alabiliyor” demek… Oysa kalabalıklar her zaman refahın değil, çoğu zaman eşitsizliğin de göstergesidir. Çünkü herkes aynı kasada beklemez. Kimi krediyle, kimi borçla, kimi “şimdi alayım, sonra düşünürüm” diyerek bekler.
Bir başka alışkanlık daha var: Şükürle suskunluğu karıştırmak. Şükür; yaşadığını inkâr etmek değildir. Şükür; başkasının yükünü görmezden gelmek hiç değildir. Bir ülkede öğretmen, akademisyen, kamu çalışanı “geçinebilmek için” birden fazla işle ayakta kalıyorsa, burada mesele doyumsuzluk değildir. Mesele, tek işin yetmemesidir.
Ama bazıları bunu da şöyle açıklar: “Daha ne istiyorsunuz?” Sıcak ortamda çalışıyorsunuz. Servis var. Yemek var. Oysa mesele konfor değil, karşılıktır. Bir ülke, en kritik meslek gruplarına “Şartlar fena değil” diyerek emeğin değerini ölçemez. Bir ülke, “Ben yapabiliyorum” diyenlerin rahatlığını “Demek ki herkes yapabilir” sonucuna bağlayamaz.
Çünkü hayat, herkese aynı yerden başlamaz. Bazen bir miligram fazlası, bir santimlik sapma, bir “olmaz bir şey” cümlesi, geri dönüşü olmayan sonuçlar doğurur. Tıpta, trafikte, mühendislikte ölçü neyse; toplumda da adalet odur. Çünkü bazı hatalar birden de olur.
Bir cümle daha vardır ki en tehlikelisi odur: “Bir kereden bir şey olmaz.” Bu cümle; bazen bir ihmali, bazen bir adaletsizliği, bazen de bir acıyı sıradanlaştırır. Ve bazı şeyler vardır ki birden de olur. Bir kez görmezden gelince, alışkanlık olur. Bir kez küçümseyince, sistem hâline gelir. Bir kez susunca, sıra başkasına gelir.
Geçinmek; sadece parayla ilgili değildir. Zamanla, itibarla, adaletle ilgilidir. Ben geçinebiliyorum. Ama herkes geçinebiliyor mu? Asıl soru budur. Ve bu soruya kendi hayatımızdan cevap vermek kolaydır. Zor olan, başkalarının hayatına bakabilmektir. Çünkü bazen birden de olur… Ama çoğu zaman olan şey, uzun süredir birikenlerin artık taşmasıdır.
