Emekli Öğretmen Suphi ULUSOY…
Hatay ilinin bir büyük beldesi iken 2012 yılında ilçe yönetimine dönen Payas, artık Hatay ilinin bir ilçesi durumundadır. Payas Kalesi, Cenevizliler zamanında haçlılar tarafından yapılmış olup, Payas Limanının güvenliğini sağlamak üzere yapıldığı söylenmektedir. Payas Kalesi, denizden yaklaşık 700-800.metre uzaklıkta olup halen ayakta durmaktadır.
Payas Kalesi öncesinde, deniz kenarında bulunan cin kulesi veya cin kalesi adıyla anılan başka küçük bir kale daha bulunmaktadır. Anlatılanlara göre cin kulesi zamanında gümrük işlemleri için de kullanılmış ayrıca gözetleme kulesi olarak de hizmet vermiştir. Şu anda gezilebilen ve bazı bölümleri onarım gören güzel bir kuledir.
Payas Kalesi, 4 köşeli, 8 kubbelidir. Binayı ve Külliyeyi Evliya Çelebi de gezerek notlar tutmuştur. Kale Osmanlı imparatorluğunun son dönemlerinde cezaevi olarak da kullanılmış ve cezası ağır olan mahkûmlar buraya getirilmiştir. Etrafı hendeklerle çevrili olan kaleden kaçmak mümkün olmadığı gibi gözetleme yerlerindeki askerler tarafından da kontrol edilmektedir.
Kalenin etrafındaki hendeklerin içine, mahkûmların kaçmaması için yılanlar ve diğer haşereler bırakılmıştır. Bu cezaevi olarak kullanılan kalede bir süre Namık Kemal de yatmıştır.
Payas Kalesi yanında bulunan ve zamanında çok önemli bir ticaret merkezi olan Külliye, Padişah 2. Selim’in sadrazamı olan, Osmanlı Devletinin Sırp asıllı komutanı ve önemli devlet adamı Sokullu Mehmet Paşa tarafından Mimar Sinan’a verdiği emir üzerine 1567 yılında yapımına başlanmıştır. 1571 yılında imarethane, dükkânlar, cami, hamam, mutfak ve diğer bölümleri ile tamamlanmıştır.
Sokulu, üç padişah döneminde yaşamış, bilgili ve önemli bir devlet adamıdır. Kanuni Sultan Süleyman, 2. Selim ve 3.Murad dönemlerinde yaşamıştır.
Külliye İstanbul-Halep-Şam-Hicaz yolu üzerinde bulunmakta olup Hicaz’a gidenler için önemli bir konaklama görevi görmüştür. Ayrıca ipek yolu üzerinde de bulunması açısından çok önemli bir yeri bulunmaktadır. Külliye, 1978 yılına kadar da Türk hacı adayları için de konaklama yeri olarak hizmet vermiştir. Daha sonra bu konaklamalar yapılmamıştır.
Külliye bir süre boş kaldıktan sonra Payas Belediyesi tarafından gerekli düzenlemeler yapılmış ve bugün 45 dükkân ile ziyaretçilerine hizmet vermektedir.
Külliye’ye 3 kapıdan giriş ve çıkışlar olup, esas ana kapı cami yanında kale tarafından yapılmaktadır. Bu ana giriş kapısı üzerinde dua kubbesi olup, zamanında dükkan esnafı işe başlamadan önce burada dualar yapılır sonra işe başlanırdı. Bu girişte birçok renkli taşlar olup (başka uzak yerlerden getirildiği de belirtilir) bunun Osmanlı İmparatorluğunun oldukça geniş bir alana sahip olduğu anlamına da geldiği söylenmektedir.
Külliye içinde konaklama için gelenlere, hamam, yemek, atlarının, bakılması için yerler hazırlanmış olup, burada konaklayanlar dükkânlara mal satıp, mal almaktadırlar, ayrıca bu konaklama için bu külliyede bulunanlardan üç günlük ücret alınmaz, misafir olarak kabul edilir, 3 gün sonrasında ücret alındığı bilinmektedir.
Külliye yanındaki cami küçük olarak inşa edilmiş olup bahçesindeki zeytin ağacının bin yılın üzerinde olduğu bilinmekte olup halen bu koca yaşlı zeytin ağacı meyve vermektedir.
Payas şehir merkezinde bulunan Kale ve Külliye, çarşıdan yürüyerek gidilebilen bir konumdadır, külliyeye bahar ve yaz döneminde çok sayıda yerli ve yabancı ziyaretçi gelmekte olup çarşı kısmında kahve, çay içebilir, çeşitli yöresel ve diğer ürünlerden alabilirsiniz. Çarşı içi çok serin ve nostaljik bir görünüme sahip olarak hamam bölümünü de gezebilirsiniz.
Bölgemizin bu güzel beldesini de görmenizi ve bir Menengiç Kahvesini tatmanızı diler sağlıklı mutlu yarınlar dileklerimle iyi gezmeler dilerim.
